Konvansiyonel Ne Demek? Farklı Yaklaşımlarla İnceleyelim
“Konvansiyonel” kelimesi, günlük dilde sıkça duyduğumuz ama tam olarak ne anlama geldiğini bazen netleştiremediğimiz bir terim. Hem mühendislik hem de sosyal bilimlere ilgim olduğu için bu kelimenin farklı yönlerini her iki bakış açısıyla ele alıp tartışmak istiyorum. İçimdeki mühendis, genelde mantıklı ve analitik bir yaklaşım benimsiyor. O her şeyin sistemli, kurallara dayalı olmasını istiyor. Ama içimdeki insan tarafı ise bu kadar katı bir bakış açısının pek de insani olmadığını savunuyor. Gelin, konvansiyonel ne demek, nasıl algılanır, buna daha yakından bakalım.
Konvansiyonel: Mühendis Gözüyle
İçimdeki mühendis şöyle diyor: “Konvansiyonel, bir şeyin genel kabul görmüş, yerleşik ve geleneksel bir biçimde olması demektir. Teknoloji ve mühendislik dünyasında, ‘konvansiyonel’ sıklıkla mevcut standartları ve yaygın uygulamaları tanımlamak için kullanılır. Bir şeyin konvansiyonel olup olmadığını anlamak için, bu şeyin zamanla test edilmiş ve çoğu kişi tarafından benimsenmiş olması gerekir. Örneğin, bir araba motoru konvansiyonel mi, yoksa yenilikçi mi? Eğer motor, piyasada yaygın olarak kullanılan bir içten yanmalı motorsa, bu motor ‘konvansiyonel’ olarak tanımlanabilir. Fakat elektrikli motorlar veya hidrojenle çalışan araçlar bu tanımın dışına çıkar.”
Mühendislik dünyasında konvansiyonel olan, güvenli, test edilmiş ve istikrarlı olan şeydir. Yani, sistematik olarak doğruluğu kanıtlanmış olan şeyler ‘konvansiyonel’dir. Her şeyin yerli yerinde olması gerekir ve bu yerleşik düzenin dışına çıkmak çoğu zaman risklidir. Konvansiyonel bir yaklaşım, mevcut sistemin bozulmadan devam etmesini sağlar. Burada tabii ki bir noktada mühendislik disiplininin en temel felsefesi devreye girer: Verimlilik. Bu verimlilik, genellikle her şeyin ‘konvansiyonel’ olmasında saklıdır. Yani, her şey önceden planlanmış ve gözden geçirilmiştir.
Konvansiyonel: Sosyal Bilimci Gözüyle
Şimdi de içimdeki insanı dinleyelim: “Konvansiyonel olmak, toplumsal normlara ve geleneksel değerlere uymak demektir. Ama bu, bazen bireysel özgürlüğü kısıtlayan bir kavram olabilir. Konvansiyonel değerler genellikle bir toplumun çoğunluğunun kabul ettiği şeylerdir. Örneğin, aile yapıları, eğitim sistemleri, sosyal roller ve hatta gündelik davranış biçimleri, konvansiyonel olarak kabul edilen şeylerdir. Ancak, sosyal bilimler açısından bakıldığında, ‘konvansiyonel’ kelimesi bazen eleştirilebilir bir anlam taşır. Çünkü toplumlar zaman içinde değişir ve bu değişimle birlikte ‘konvansiyonel’ olan şeyler de evrilir. 1980’lerdeki iş dünyasıyla 2020’lerdeki iş dünyası arasında çok büyük farklar var. Bir zamanlar ‘konvansiyonel’ olarak kabul edilen şeyler, şu an geri kalmış ya da çağ dışı olarak nitelendirilebilir.”
Sosyal bilimler perspektifinden, “konvansiyonel” genellikle statükoyu simgeler. İnsanlar, zamanla bir arada yaşamaya başladıklarında, bir tür düzen ve disiplin geliştirmişlerdir. Fakat bu düzenin her zaman adil ya da özgürlükçü olduğunu söylemek zor. Birçok kez ‘konvansiyonel’ olmak, toplumdaki bazı kesimlerin sesini bastırmak ya da toplumdaki geleneksel yapıları sorgulamamak anlamına gelir. Bu yüzden, insan hakları, özgürlükler ve toplumsal eşitlik gibi kavramları savunan kişiler, genellikle ‘konvansiyonel’ düzenlere karşı çıkarlar. Oysa değişim, toplumların ilerlemesi için gereklidir.
Konvansiyonel Olmak: İleriye Dönük Bir Engel mi?
Burada önemli bir soru ortaya çıkıyor: Konvansiyonel olmak, gerçekten gelişmenin önünde bir engel mi? İçimdeki mühendis, genelde bu soruya olumsuz yanıt veriyor. Çünkü konvansiyonel olan şey, güvenli ve test edilmiştir, bu da demek oluyor ki, verimliliği yüksek bir çözüme ulaşma şansımız daha fazla. “Her şeyin mükemmel çalışması için, her şeyin yerli yerinde olması lazım,” diyor mühendis tarafım. Hangi teknoloji olursa olsun, eski sistemleri ve geleneksel yöntemleri savunmak, toplumsal düzeni bozmadan ve güvensizliğe yol açmadan ilerlemek için bir gerekliliktir.
Ama işte, içimdeki insan tarafı buna karşı çıkıyor. “Değişim, korkutucu olabilir ama gerekliyedir,” diyor. Toplumların gelişmesi için, bazen konvansiyonel olanı yıkmak gerekir. Birçok toplumsal dönüşüm, ‘konvansiyonel’ olarak kabul edilen değerlerin sorgulanmasıyla başlamıştır. Kadın hakları, insan hakları hareketleri ve teknolojinin getirdiği yenilikler gibi değişimler, toplumun konvansiyonel olanla barışmadığı yerlerde büyümüştür. İnsan hakları mücadelesi, bir zamanlar ‘konvansiyonel’ olan düzenin dışına çıkmayı gerektirdi.
Konvansiyonel Olmak ve Bireysel Kimlik
Konvansiyonel olmak, bazen bireysel kimliği bastırabilir. Mühendis tarafım, bunu daha çok sistemsel olarak değerlendirirken, insan tarafım bu sorunun çok daha derin bir boyutunu vurguluyor: “Birey olmanın, topluma karşı direnmenin yolu bazen konvansiyonel olandan sapmaktır. İnsanlar her zaman toplumun taleplerine uymak zorunda değiller, çünkü hayatın anlamı bazen bu normları kırmakta yatar.” Kimlik, toplumsal rollerin ötesinde, her bireyin kendini ifade etme biçimidir ve bazen ‘konvansiyonel’ olmak, kişisel özgürlüğü kısıtlar.
Sonuç: Konvansiyonel Olmanın Gölgesinde
Konvansiyonel olmanın, hem faydaları hem de dezavantajları var. Mühendis bakış açısıyla, konvansiyonel olan her zaman güvenli ve test edilmiştir; ancak insan bakış açısıyla, bu bazen gelişmenin önünde bir engel olabilir. Sonuçta, ne kadar konvansiyonel olursak olalım, toplumun ilerlemesi ve bireylerin özgürlükleri her zaman önemlidir. Konvansiyonel olanı savunmak kolaydır, çünkü bu, sıklıkla toplumun kabul ettiği bir yolu izlemek anlamına gelir. Ancak, bazen en büyük yenilikler, konvansiyonel olandan saparak ortaya çıkar.
Ve sizce, konvansiyonel olmak ilerlemenin önünde bir engel mi, yoksa güvenli bir yol mu? Belki de ikisinin arasında bir denge kurmak en doğrusu.